បណ្ឌិត ឆាយ សុផល៖ សង្គមមិនស្គាល់ហេតុ និងផល អាចនាំឱ្យបាត់បង់មិត្តភាព កិត្តិយស និងទំនាក់ទំនង

(ភ្នំពេញ)៖ ឯកឧត្តមបណ្ឌិត ឆាយ សុផល រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងព័ត៌មាន បានលើកឡើងតាមបណ្ដាញសង្គម នាព្រឹកថ្ងៃទី២២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ អំពីបញ្ហា «ការមិនស្គាល់ហេតុ និងផល» ដែលអាចបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់មនុស្សម្នាក់ៗ និងសង្គមទាំងមូល។

ឯកឧត្តមបណ្ឌិតបានគូសបញ្ជាក់ថា នៅពេលមនុស្សមួយចំនួនមិនគិតពីហេតុ និងផល ច្រឡំគំនិត ឬផ្តោតលើការរិះគន់ និងគិតអវិជ្ជមានចំពោះរឿងរបស់អ្នកដទៃ ខណៈខ្លួនឯងតែងគិតថា «ខ្លួនត្រូវរហូត» នោះបញ្ហានានាអាចកើតមានឡើងដោយមិនដឹងខ្លួន។

នៅពេលមានបញ្ហាកើតឡើង ការមិនស្វែងរកព័ត៌មានឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងមិនពិភាក្សាគ្នាដោយផ្ទាល់ ដើម្បីស្វែងរកការពិត ដំណោះស្រាយ និងកែតម្រូវកំហុស ប៉ុន្តែបែរជាជ្រើសរើសការនិយាយពីក្រោយខ្នង អាចធ្វើឱ្យបញ្ហាតូចក្លាយជាបញ្ហាធំ។ ជាក់ស្តែង ការមិនស្គាល់ហេតុ និងផល អាចនាំឱ្យបាត់បង់ ឬរងផលប៉ះពាល់ដល់ មិត្តភាព ទំនាក់ទំនង កិត្តិយស និងសូម្បីតែទ្រព្យសម្បត្តិ ទាំងក្នុងកម្រិតបុគ្គល និងសង្គម។

ឯកឧត្តមបណ្ឌិតបានលើកឧទាហរណ៍មួយចំនួន ដើម្បីបង្ហាញពីផលវិបាកដែលអាចកើតចេញពីការវិនិច្ឆ័យដោយមិនស្តាប់ហេតុផល និងមិនស្វែងរកព័ត៌មានឱ្យបានច្បាស់លាស់ រួមមាន ករណីមនុស្សម្នាក់ដែលខឹងសម្បារខ្លាំងចំពោះរឿងមិត្តភក្តិ ដោយមិនស្តាប់ហេតុផល រហូតបង្កផលវិបាកដល់ខ្លួនឯង និងករណីអ្នកលក់ទំនិញតាមអនឡាញមួយចំនួន ដែលផ្តោតតែលើគោលការណ៍របស់ខ្លួន មិនស្តាប់ ឬយល់ពីអារម្មណ៍អតិថិជន រហូតនាំឱ្យកើតមានបញ្ហាផ្លូវច្បាប់។

ជាមួយគ្នានេះ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតក៏បានលើកឡើងពីករណីស្ត្រីជនជាតិអៀរឡង់ម្នាក់ និងក្រុមថតសម្អាងការខ្មែរ ដែលបង្កឱ្យមានការច្រឡំបល់ និងការយល់ច្រឡំក្នុងសង្គម ដោយសារការមិនបានស្វែងយល់ឱ្យបានច្បាស់ថា អ្នកណាជាអ្នកណា និងហេតុការណ៍ពិតប្រាកដមានលក្ខណៈយ៉ាងដូចម្តេច។

ឯកឧត្តមបណ្ឌិត ឆាយ សុផល បានបង្ហាញថា ការស្វែងរកការពិត ការស្តាប់ហេតុផល ការពិភាក្សាដោយផ្ទាល់ និងការពិចារណាឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ មុននឹងវិនិច្ឆ័យ ឬបញ្ចេញមតិ គឺជាចំណុចសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយការយល់ច្រឡំ និងជៀសវាងផលវិបាកដែលមិនគួរកើតមាន។

«នៅពេលសង្គមមួយមិនស្វែងរកហេតុ និងផលឱ្យបានច្បាស់ នោះភាពអន្តរាយកាន់តែធំ» គឺជាសារដាស់តឿនឱ្យមនុស្សគ្រប់រូបចេះពិចារណា ស្វែងរកព័ត៌មានពីគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងមានការទទួលខុសត្រូវចំពោះពាក្យសម្តី និងការសម្រេចចិត្តរបស់ខ្លួន មុននឹងធ្វើការវិនិច្ឆ័យលើអ្នកដទៃ៕